Juryrapport Ludoq Beste Filosofische Kinderboek 2025

Inleiding

De jury van de Ludoq voor het beste filosofische kinderboek van 2025 bestaat dit jaar uit uit Frank Meester, Gerlien van Dalen, Merel van Vroonhoven, Tirsa With en Syb Faes. Uit meer dan 50 ingezonden kinder- en jeugdboeken (4-14 jaar) hebben zij vijf boeken genomineerd voor de shortlist.

De genomineerde kinderboeken hebben alle onnadrukkelijk filosofische vragen in zich. Ze gaan over grote vragen waar filosofen ook over schrijven, zoals waarheid, geluk, vrijheid en menselijkheid.

Het zijn boeken die vragen stellen zonder belerend te zijn, boeken die de start zijn van gedachtenvorming en gesprekken.

De genomineerde boeken:

Albatros van Yorick Goldewijk, met illustraties van Martijn van der Linden, is een spannend boek voor wat oudere kinderen. Het boek roept vragen op over toeval, lotsbestemming en verantwoordelijkheid, en over of er zoiets bestaat als een plan achter de dingen die gebeuren. Tegelijk blijft het een verhaal dat je in één ruk wilt uitlezen.
 

Hoewel er in Albatros sprake is van een soort complot, is het een totaal ander boek dan Complot van Jan Paul Schutten, met illustraties van Koen Aelterman. Schutten richt zich op bekende en minder bekende complottheorieën, zoals dat de aarde niet rond zou zijn, of dat vogels niet bestaan. Hij pluist ze nauwkeurig uit: hoe ontstaan ze, waarom zijn ze aantrekkelijk, en hoe kun je leren onderscheiden wat aannemelijk is en wat niet? Daarmee gaat het boek niet alleen over complotten, maar ook over kennis, twijfel, bewijs en argumentatie. Complot is wetenschapsfilosofie pur sang, maar dan helder, speels en uitnodigend.
 

Duizend stukjes overal van Mariska Overman is weer een heel ander boek. Het is een meeslepend verhaal over Mijs, een twaalfjarig meisje dat haar broer Joes verloor en sindsdien vastzit in woede, schaamte en eenzaamheid. Een therapeut stelt iets opmerkelijks voor: een rouwbot, een AI-versie van Joes waarmee Mijs kan praten alsof hij nog leeft. Dat klinkt troostrijk, maar het boek maakt vooral de filosofische vragen voelbaar. Wat is een persoon eigenlijk: een lichaam, een geschiedenis, een stem, een patroon van zinnen? Als een algoritme Joes’ woorden overtuigend kan nadoen, is Joes dan op een bepaalde manier terug? Helpt zo’n digitale dubbelganger bij rouw, of stelt hij afscheid uit en maakt hij dat je verlies eindeloos kunt repareren? Zo vertelt het boek niet alleen een rouwverhaal, maar ook een onderzoek naar identiteit, herinnering en vooral de (on)mogelijkheden van AI.

In Lucy en Donker van Karst-Janneke Rogaar werken tekst en beeld uitzonderlijk goed samen. De tekeningen doen niet alleen mee, ze denken mee. Daardoor ontstaat er een wereld waarin iets abstracts als donkerte niet zozeer eng of afwezig is, maar een eigen aanwezigheid krijgt. Het boek nodigt uit om na te denken over angst, troost en verbeelding, en over de manier waarop kinderen (en volwassenen ook) betekenis geven aan wat ze niet goed begrijpen. Het donker neemt daarbij zelf het woord. Een van de mooiste dingen die Donker zegt is: ‘Het is niet eng, want ik ben bij je.’ 
 

En dan is er nog het prachtige Toen iedereen ons kwijt was van Wouter Klootwijk, met illustraties van Esther Leeuwrik. De titel alleen al roept vragen op: wie zijn ‘wij’, wie is ‘iedereen’, en wat betekent het eigenlijk om kwijt te zijn? Moet je daarvoor echt weg zijn, of kan dat ook terwijl je gewoon ergens bent? Het boek speelt met perspectief, met waarneming en met de verhouding tussen kinderen en volwassenen. Mooi is dat er iets licht ontregelends in zit: de wereld verschuift net genoeg om je opnieuw te laten kijken naar dingen die anders vanzelfsprekend lijken. Daarin ontstaat het filosofische moment.
 

Wat deze vijf boeken met elkaar gemeen hebben, is dat ze filosofie niet op één manier opvatten. Filosofie is hier niet alleen: moeilijke vragen stellen over waarheid of rechtvaardigheid. Het is ook leren kijken, woorden vinden voor gevoelens, je verbazen over iets gewoons, of merken dat een verhaal je dwingt anders te denken dan je gewend was. Het ene boek doet dat via spanning, het andere via humor, via analyse, via troost of via beeld. Dat maakt deze genomineerde boeken niet alleen divers, maar ook veelzeggend. Wie wil weten wat een filosofisch kinderboek kan zijn, krijgt hier niet één antwoord, maar vijf.

Winnaar

De jury las en koos uit vele prachtige filosofische kinderboeken de vijf beste. Na rijp beraad heeft de jury unaniem besloten de prijs voor het Beste Filosofische Kinderboek 2025 toe te kennen aan een intrigerend lees- en voorleesboek, dat gaat over fundamentele vragen van onze digitale tijd: hoe koester je wat er was, hoe creëer je je eigen werkelijkheid – en: hoe ver mag je daarin gaan …?

De winnaar van de prijs voor het Beste Filosofische Kinderboek van 2025, de Ludoq, is Duizend stukjes overal van Mariska Overman.